484 درگذشت . « 1 » او در قدرت و شجاعت ممتاز بود و در يكى از نبردها شخصاً با شمشير به شخصى حمله كرده ، چنان شمشيرى بر او نواخت كه زره و جسد و كمان او را پاره كرده ، شمشيرش به زمين رسيد . « 2 » ابوالمحاسن « 3 » در مذمّت وى افراط كرده مىنويسد : وى چهره‌اى ملوّن داشت ، زمانى با عباسيان و زمانى با مصريان ( يعنى فاطميان ) بود . قاسم بن محمد پس از درگذشت ابوهاشم ، فرزندش قاسم به امارت رسيد . مكهء روزگار وى ، عرصهء فتنه‌هايى شد كه پيش از آن در روزگار پدرش هم بود و عامل اصلى ، نزاع بر سر خطبه خواندن ميان عباسيان و فاطميان بود . وى در ابتداى امارتش دستور داد تا به نام فاطميان خطبه خوانده شود . اما در سال 487 آن را قطع كرده ، به نام عباسيان خواند . دوباره به اسم فاطميان خوانده شد و باز در سال 489 به نام عباسيان خطبه خواند . « 4 » در اين ميان ، اصيهيد بن سارتكين فرماندهء عباسى به مكه حمله كرده ، قاسم را از آن شهر بيرون راند . اما چيزى نگذشت كه قاسم به مكه حمله كرده ، بر آن تسلط يافت و به سال 488 اصيهيد را از آنجا بيرون راند . قافلهء حج عراقى در دورهء قاسم بارها از آمدن باز ماند ؛ كه يا نفوذ فاطميان در مكه غالب مىشد و يا سال‌هايى بود كه فتنه‌هاى دينى در عراق بالا مىگرفت ؛ فتنه‌هايى كه

--> ( 1 ) . درر الفرائد المنظمة ، ج 1 ، ص 348 ( نويسندهء الدرر ، اين رخداد را ذيل حوادث سال 487 نوشته است . منابع ديگرهم تأييد مىكنند كه درگذشت محمد بن جعفر در سال 487 بوده است . بايد توجه داشت كه ملكشاه سلجوقى در سال 485 درگذشت و فرزندش محمود جايگزين وى شد و در مكه همچنان خطبه به نام عباسيان و سلجوقيان بود . در شرح وقايع اين دوره در مكه بنگريد : التنافس السلجوقي الفاطمي على بلاد الحجاز ، صص 64 - 65 . « ج » ) ( 2 ) . شفاء الغرام ، ج 2 ، ص 196 . ( 3 ) . النجوم الزاهرة ، ج 5 ، ص 140 . ( 4 ) . تاريخ ابن خلدون ، ج 4 ، ص 104 ، 105 .